Her Yönüyle Büyük Hun İmparatorluğu!

Orta Asya’nın Doğusunda, bugünkü Çin’in Kuzeyinde yaşayan Ön Türklerin bölgede çoğalması ve kültürlerinin egemen hale gelmesiyle birlikte birbirinden ayrı ve bağımsız yaşayan Hun kabileleri, Çin’e karşı zaman zaman bir araya gelerek mukavemet göstermeye başlamış ve birlik ruhu ortaya çıkmıştır.

Büyük Hun İmparatorluğu
Büyük Hun İmparatorluğu Bayrağı

Kendi kabilesi  ve bölgedeki kabilelere liderlik yapan Teoman, zamanla güçlenerek bölgede yaşayan hunları bir araya getirip M.Ö. 220 yılında Büyük Hun Devletini kurarak Türklüğü Tarih sahnesine çıkartan isim oldu. Büyük Hun Devletinin ortaya çıkmasıyla birlikte bazı Tunguz ve Moğol toplulukları da Hun İmparatorluğunun bünyesine
girdiler.

Devlet haline gelmeden öncede bölgede yaşayan Hunlar’ın akınlarından zarar gören Çin, feodalizmden imparatorluğa geçiş dönemine denk gelen bu dönemde Hun İmparatorluğunun kurulmasıyla birlikte daha da zor bir durumla karşı karşıya kaldı. Zira Hun İmparatoru Teoman, imparatorluğun kurulmasıyla birlikte Kore’den Hazar Denizine kadar olan tüm bölgeye akınlar düzenleyerek hem Çin, hem de bölgede yaşayan diğer toplumların topraklarını imparatorluğuna dahil ederek güçlenmeye ve büyümeye başladı.


Hun İmparatorluğunun sahneye çıkışı, diğer imparatorluklara pek benzememektedir. Zira barbar ve göçebe bir toplum olarak görülen hunlar, Tarih sahnesine çıkmasıyla birlikte yalnızca 50 yıl içerisinde dünyanın en büyük imparatorluğu haline gelerek bölgeye hakim hale geldi. Çinliler bu dönemde Hunların akınlarına karşı 8000km uzunluğundaki sınır savunma duvarı Çin Seddi’ni inşa etti.

Teoman’ın Oğlu Mete Han ise Çin seferinde Çin imparatoru LIu Bang’ı Baydın dağında yenerek Çin’i vergiye bağlar ve İpek Yolunu denetimi altına alır. M.Ö. 177 yılında Hun toprakları batı’da Hazar Denizi doğuda Kore kuzeyde Sibirya Güneyde Himalaya’ya kadar uzanan ve Asya’nın neredeyse tamamını içerisine alan büyük bir imparatorluk haline geldi.  Bu ilerleyiş M.Ö. 40’lı yıllara kadar devam etti.

Metehan
Metehan

Büyük Hun İmparatorluğun Bölünmesi ve Kavimler Göçünü Başlatması.

M.S.48 yılında gerçekleşen bir taht mücadelesinde Hun Hükümdarları Panu ile Pi arasında yaşandı. Çin Pi’ye destek vererek Hun İmparatorluğunun başına geçmesini sağladı. Panu da güçlerini Kuzeye çekerek Kuzey Hun İmparatorluğunu kurdu. Bu dönemde Pi yönetimindeki Hun imparatorluğu, Çin’in idaresini kabul ederek güney bölgesinde, Panu ise Çine ve Güney Hun imparatorluğuna sert tavır alarak kuzey bölgesinde iki ayrı yönetim kurdu.

Ancak Çinin ve Güney Hunlarının baskıları neticesinde 156 yılında Kuzey Hun devleti yıkıldı ve Hunlar Batı’ya doğru göç etmeye başladı. Güney Hunları ise Çin ile iyi ilişkiler içerisinde olmasına rağmen, Çinin bu bölgeye hükmetme çabası neticesinde 216 yılında yıkılarak Çin’in kontrol altına girdi.

Avrupa Hun İmparatorluğu (370 – 470)

Hazar Gölü ve çevresinde yaşayan Hunlar, 400’lü yıllarda Avrupa Hun Devletini ortaya çıkarttı. 370 yılında, Balamir tarafından kurulan Avrupa Hun Devleti, varlığını ve topraklarını genişletmek için bölgede yaşayan Gotlarla (Ostrogot ve Vizigot) savaşarak batıya doğru itti.

Kavimler Göçü
Kavimler Göçü

O dönemde Avrupa’nın neredeyse tamamı Roma İmparatorluğu sınırları içerisindeydi. Bugün varolan Avrupa ülkelerinin ataları, o dönemde Barbar kavimler olarak avrupanın muhtelif yerlerinde ve ormanlık alanlarında yaşıyor ve Roma İmparatorluğuna küçük çaplı saldırılar düzenliyorlardı. Hunların bölgeye hakim olmasıyla birlikte bölgede yaşayan Barbar kavimler Avrupa Hun Devleti ve Roma İmparatorluğu arasında sıkıştılar. (Bu dönem tarihe,bugünkü Avrupanın yapısını oluşturacak sonuçlara varan Kavimler Göçü olarak geçer.)

Önceleri Roma İmparatorluğu bu durumdan memnundu ve Avrupa Hun İmparatorluğuyla iyi ilişkiler içerisindeydi. Ancak bu dönem büyük hükümdar Attila’nın idareyi ele alması ve strateji değiştirerek Roma’nın üzerine doğru ilerlemesiyle seyir değiştirdi. Zamanla Roma İmparatorluğunu da hükmü altına alan Attila, Margos Antlaşmasıyla 422 yılında Roma İmparatorluğunu vergiye bağladı.

Atilla
Atilla

Böylelikle barış sağlanmış oldu ancak Roma İmparatorluğu, 434 yılında antlaşmayı ihlal edince tekrar ilerlemeye ve Roma İmparatorluğunun üzerine seferler düzenlemeye başladı. Devam eden zamanda Doğu ve Batı Roma’yı kontrolü altına alan Attila, 452 Yılında idareyi tamamen ele almak için Roma şehrine yürüdü.

Bu dönemde Papanın, Attila’nın huzuruna giderek teslimiyeti kabul etmesi ve bölgedeki Salgın hastalıkların baş göstermesi nedeniyle daha fazla ilerlemedi. 469 yılında Attila’nın ölümüyle oğulları taht mücadelesine girdi ve Avrupa Hun Devleti zayıflayarak yıkıldı.

Avrupa Hun İmparatorluğunun yıkılmasıyla bölgede yaşayan Hunlar, bugünkü Macaristan ve çevresinde halen yaşamaya devam ederler. Zira Macaristan’a, Avrupalılar Macarlara ‘Hungary’ demektedir. Bu isim Avrupa Hun Devletinden miras kalmıştır.

Ak Hun İmparatorluğu / Eftalitler (420 – 562)

Hazar gölü çevresinde yaşayan Hunların bir kısmı batıya doğru ilerleyerek Avrupa Hun İmparatorluğu’nu kurmuş, bir kısmı da güneye doğru ilerleyerek Ak Hun İmparatorluğu’nu ortaya çıkartmıştır. Hazar Gölü’nde yaşayan iki büyük Hun kabilesi olan Uar ve Hun kabileleri birleşerek 420 yılında Ak Hun İmparatorluğu’nu kurmuştur.

Ak Hun
Ak Hun Devleti

Bu İmparatorluk  İran ve Arap tarih kaynaklarında Eftalitler, Çin kaynaklarında ise Ak Hunlar olarak geçmektedir. Bölgede yaşayan İki büyük kabile olan Uar ve Hun kabileleri birleşerek ortak yönetimle Ak Hun İmparatorluğunu kurmuş, 430 yılında da yönetime Aksuvar geçmiştir.

Zamanla bölgesinde güçlenen Ak Hunlar, İran ile mücadeleye girerek İran’ın bölgedeki güçünü zayıflatarak önemli ölçüde güçlendi. 459 yılında Aksuvarın himayesinde olan Firuz İran’ın Tahtına geçirilerek topraklarını önemli ölçüde genişletti. Zamanla Firuz yönetimindeki İran Sasanileriyle de savaşlar yapan Ak Hunlar, Hindistan ve Çin civarına kadar ilerledi.

470 yılında Hindistan üzerine yürüyerek burada bulunan Guptalar ve Pencap İmparatorluklarını yıkarak bu bölgeleri de kontrol altına aldı. Ak Hunlar, Toraman ve Mihrikula döneminde en parlak dönemlerini yaşadılar. Karaşar ve Kandeharıda içine alarak geniş bir bölgeye hükmettiler.

Bu dönem bölgede başka bir Türk Devleti olan Göktürklerin kurulması ve büyümesine kadar devam etti. Göktürklerin güçlenerek bölgeye hakim olması ve Sasanilerle ortak hareket etmesi neticesinde giderek güçlendi ve Göktürk ile Sasaniler birleşip Ak Hunları yıkarak topraklarını paylaştılar.

Sasaniler
Sasaniler

Özetleyecek Olursak;

Hunlar, M.Ö. 220 yılında tarih sahnesine çıkarak ilk Türk devleti olan Büyük Hun İmparatorluğunu kurdu ve dünyanın en büyük imparatorluğu haline geldi. Ancak zamanla sefahat ve Çin kültürüne yakınlaşmayla zayıflıyarak bölündü ve kısa bir
süre sonra yıkıldı.

‘Ana Yurt’ olan Türkistan’daki varlığı ortadan kalkan Hunlar, bölgede yaşayan halkların Hazar ve civarına göç etmesiyle yeni bir dönem başladı ve Avrupa Hunları ile Ak Hunlar ortaya çıkarak Tarihe farklı bir yön verdi . Kurulacakdiğer Türk devletlerinin önünü açtı. Avrupa Hun İmparatorluğu, bugünkü Avrupa’nın demografik yapısını oluşturan Kavimler Göçünü başlatarak Türk varlığını Avrupa’ya kadar götürdü.

Ak Hunlar ise bugünkü Orta Doğu bölgesinde yayılarak bölgesine hakim oldu. Ak Hun İmparatorluğu diğer bir Türk Devleti olan Göktürkler ile İran Sasanilerinin birleşmesiyle yıkılarak tarih sahnesinden silinen son Hun İmparatorluğu oldu.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.